Δευτέρα, 28 Απριλίου 2008

Υδάτινοι Πόροι - Η Κατάσταση στην Ελλάδα

Υδάτινοι πόροι

Φαινομενικά είναι άφθονο και υπάρχει παντού. Στην πραγματικότητα όμως, το νερό είναι ένας περιορισμένος φυσικός πόρος. Μόνο το 2,5% των παγκόσμιων αποθεμάτων είναι γλυκό, και το περισσότερο από αυτό βρίσκεται εγκλωβισμένο στους παγετώνες και στο υπέδαφος. Τελικά, το νερό που είναι πραγματικά διαθέσιμο στον άνθρωπο είναι ελάχιστο (μόλις 1%). Δεν είναι επομένως τυχαίο, που η λειψυδρία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα για πολλές χώρες - ακόμα και αιτία πολέμων.

Για παράδειγμα, σε πολλές περιοχές της Μεσογείου η έλλειψη νερού οδηγεί ήδη σε κλιμακούμενες συγκρούσεις ανάμεσα στις διάφορες χρήσεις του των υδάτινων πόρων, ενώ το 35% των κατοίκων της Μεσογείου αντιμετωπίζουν ήδη πρόβλημα έλλειψης ή ανεπάρκειας νερού. Τα φαινόμενα ξηρασίας, όσο και αν είναι αναμενόμενα στη λεκάνη της Μεσογείου, εντείνονται σε διάρκεια και συχνότητα και είναι χαρακτηριστικό ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι ετήσιες οικονομικές απώλειες λόγω ξηρασίας φτάνουν τα 5,3 δις €. Το 2003 με μεγάλη ξηρασία στη δυτική Ευρώπη οι οικονομικές απώλειες έφτασαν τα 7,5 δις €.

Αλλά και σε διεθνές επίπεδο τα νούμερα είναι ανησυχητικά:

  • 1 στους 6 ανθρώπους (1,1 δις) δεν έχει πρόσβαση σε νερό
  • 1 στους 3 (2,4 δις) χωρίς βασικές εγκαταστάσεις υγιεινής
  • 4500 παιδιά (<5)>
  • Σε 30 χρόνια, λόγω αύξησης του πληθυσμού, άλλα 2,1 δις ανθρώπων υπολογίζεται ότι θα αντιμετωπίσουν προβλήματα ανεπάρκειας νερού.
  • Το 54% του νερού της γης έχει εκτραπεί από τη φυσική του ροή με αποτέλεσμα το νερό που βρίσκεται σε δεξαμενές και ταμιευτήρες να είναι 3-6 φορές περισσότερο από το ελεύθερο νερό.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η Ελλάδα είναι μια μάλλον πλούσια σε νερό μεσογειακή χώρα αφού η μέση ετήσια βροχόπτωση φτάνει τα 700mm/χρόνο, μεγαλύτερη από ότι στην Ισπανία (636 mm/έτος) ή την Κύπρο (498mm/έτος). Το νούμερο αυτό κρύβει, ωστόσο, τις μεγάλες διαφορές που παρατηρούνται τοπικά, καθώς το κύριο χαρακτηριστικό των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα είναι η άνιση κατανομή τους στο χώρο και το χρόνο. Το έντονο ανάγλυφο, οι πολλές και σχετικά μικρές λεκάνες απορροής, η άνιση κατανομή των βροχοπτώσεων σε συνδυασμό με τη συγκέντρωση του πληθυσμού και των κυριότερων δραστηριοτήτων (μεγάλες πόλεις, γεωργία, τουρισμός) στα ξηρότερα μέρη της χώρας, προκαλούν τελικά προβλήματα διαθεσιμότητας και κάνουν δύσκολη τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι το 20% των επιφανειακών νερών της χώρας είναι εισαγόμενο, αφού τα μεγαλύτερα ποτάμια φτάνουν στην Ελλάδα από γειτονικές χώρες.

Όσον αφορά τις χρήσεις του νερού στη χώρα μας, η γεωργία καταναλώνει το 87%, τα νοικοκυριά (αστική χρήση) και ο τουρισμός το 10% και η βιομηχανία το 3%. Οι υψηλές αρδευτικές ανάγκες, ο τουρισμός που αυξάνεται την ξηρή καλοκαιρινή περίοδο, και οι οικιακές ανάγκες ασκούν σημαντική πίεση στα αποθέματα γλυκού νερού.

Image

Σε πολλές περιπτώσεις αναγνωρίζεται ότι το πρόβλημα προκύπτει από την κακοδιαχείριση των υδάτινων πόρων και την κακή αξιολόγηση των αναγκών, και όχι από την πραγματική του ανεπάρκεια. Ο εκσυγχρονισμός των δικτύων άρδευσης, ώστε να μειωθούν οι σημερινές απαράδεκτες απώλειες που φτάνουν ως και το 50%, η επιλογή των βέλτιστων μεθόδων άρδευσης ανά καλλιέργεια, αλλά τελικά και η σωστή επιλογή των καλλιεργειών ανάλογα με την περιοχή και το υδατικό δυναμικό της είναι τα πλέον προφανή μέτρα ώστε να γίνει ορθολογική διαχείριση του νερού από τη γεωργία. Αλλά και η εξοικονόμηση ενέργειας στην οικιακή χρήση μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην επίλυση του προβλήματος, αν αναλογιστεί κανείς τον πληθυσμό της Αττικής (μιας σχετικά άνυδρης περιοχής) ή τον πολλαπλασιασμό του πληθυσμού στα νησιά, λόγω τουρισμού το καλοκαίρι (το 2006 για τις ανάγκες των άνυδρων νησιών των Δωδεκανήσων χρειάστηκε η μεταφορά 655.311 κυβικών νερού).

Τελικά, η μόνη μακροπρόθεσμα βιώσιμη λύση είναι η «διαχείριση της ζήτησης». Έχει υπολογιστεί ότι η διαχείριση της ζήτησης στη Μεσόγειο μπορεί να μειώσει την κατανάλωση νερού κατά 28% τα επόμενα 25 έτη (31 km3/έτος).

Η Ελλάδα, ως κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει στη διάθεσή της σύγχρονα εργαλεία ώστε να σχεδιάσει και να εφαρμόσει μακροπρόθεσμα τις κατάλληλες πολιτικές. H κοινοτική Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων στοχεύει στην ολοκληρωμένη διαχείριση των επιφανειακών και των υπόγειων νερών, καθώς και στην προστασία, βελτίωση και αποκατάστασή τους, έτσι ώστε μέχρι το τέλος του 2015 όλα τα υδάτινα συστήματα να βρίσκονται σε καλή οικολογική κατάσταση. Ωστόσο, η ως τώρα πορεία της χώρας κάνει εξαιρετικά αμφίβολη την επίτευξη των στόχων της Οδηγίας-πλαίσιο για το Νερό. Συγκεκριμένα η Ελλάδα:

  • Δεν έχει ολοκληρώσει, ως όφειλε ως τις αρχές του 2005, την ανάλυση των χαρακτηριστικών και των επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (πχ γεωργία, τουρισμός) στην κατάσταση των υδάτων.
  • Δεν έχει ασχοληθεί καθόλου με την οικονομική διάσταση των διαφόρων χρήσεων του νερού ώστε να μπορεί να προγραμματίσει και να επιλέξει στην κάθε περίπτωση τη λύση με το μικρότερο κόστος και για την κοινωνία αλλά και για τους φυσικούς πόρους. Μόλις στις αρχές του 2007 δημοσίευσε την προκήρυξη σχετικά με την ανάπτυξη προγράμματος παρακολούθησης ώστε κάθε στιγμή να υπάρχει μια συνεκτική και συνολική εικόνα της κατάστασης, της ποιότητας και της ποσότητας των υδάτων σε όλες τις λεκάνες. Τα προγράμματα αυτά ωστόσο θα έπρεπε να έχουν τεθεί σε εφαρμογή ήδη από το 2006.
  • Η Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων αλλά και οι Περιφερειακές Διευθύνσεις Υδάτων συνεχίζουν να υπολειτουργούν χωρίς το απαραίτητο προσωπικό, εξοπλισμό και υποδομές.
  • Διάφορα θεσμοθετημένα όργανα που προβλέπονται από το νόμο 3199/2003 ακόμη και αν έχουν στα χαρτιά συσταθεί (όπως το Εθνικό Συμβούλιο Υδάτων στο οποίο συμμετέχει και το WWF Ελλάς) δεν έχουν ακόμη συγκληθεί (Οκτώβριος 2007).
  • Επικύρωσε, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις αρχές της Οδηγίας-πλαίσιο για το Νερό, τροπολογίες της νομοθεσίας και όλα τα απαραίτητα προκειμένου να προχωρήσει η εκτροπή του Αχελώου, ένα έργο για το οποίο το ΣτΕ έχει εκδώσει επανειλημμένα καταδικαστικές αποφάσεις.

Τι κάνει το WWF Ελλάς

Το WWF Ελλάς παρακολουθεί στενά τη διαδικασία ενσωμάτωσης της Οδηγίας-πλαίσιο για το Νερό στην ελληνική νομοθεσία, καθώς και την υλοποίησή της. Αν και ο νόμος ενσωμάτωσης της Οδηγίας-πλαίσιο στην ελληνική νομοθεσία δημοσιεύτηκε το 2003 (Ν. 3199/2003) η διαδικασία ολοκληρώθηκε το Μάρτιο του 2006, περισσότερα από 3 χρόνια μετά, και για άλλη μια φορά υπό την πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επίσης, η οεγάνωση έχει υλοποίηση τις εξής δράσεις:

  • Μελέτη "Ξηρασία στη Μεσόγειο – προτάσεις πολιτικής για την αντιμετώπισή της": Η μελέτη αυτή που εκπονήθηκε σε μεσογειακό επίπεδο εξετάζει τις επιδράσεις της ξηρασίας σε διαφορετικές δραστηριότητες στη Μεσόγειο και προτείνει λύσεις για την αντιμετώπισή τους. Δείτε εδώ ολόκληρη την αγγλική αναφορά και την περίληψη στα ελληνικά.
  • Περιβαλλοντικός δείκτης νερού και υγρότοπων: Πανευρωπαϊκή μελέτη του WWF στην οποία συμμετείχε και η Ελλάδα. Στην πρώτη φάση του προγράμματος (2001) αξιολογήθηκε η κατάσταση των σημαντικότερων οικοσυστημάτων γλυκού νερού (δείτε τη μελέτη εδώ). Στη δεύτερη φάση αξιολογήθηκαν τρεις πτυχές της υδατικής πολιτικής σε κάθε χώρα: α) η εφαρμογή των αρχών της ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτων σε επίπεδο Λεκάνης Απορροής Ποταμού, β) η εφαρμογή μέτρων για την αντιμετώπιση των πιο σημαντικών προβλημάτων του υδατικού δυναμικού σε κάθε χώρα και γ) ο βαθμός ενσωμάτωσης και υλοποίησης της Οδηγίας-πλαίσιο για το Νερό.
  • Αξιολόγηση του βαθμού ενσωμάτωσης της Οδηγίας-πλαίσιο στην αγροτική πολιτική της χώρας, όπως αυτή εκφράζεται από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα του Γ’ ΚΠΣ (2000-2007). Δείτε τις σχετικές προτάσεις.
  • Ημερίδα "Γη και Ύδωρ": Η ημερίδα που διοργανώθηκε το 2005 είχε στόχο την βελτίωση του συντονισμού ανάμεσα στην Οδηγία-πλαίσιο για το Νερό και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, σε επίπεδο Λεκάνης Απορροής Ποταμού αλλά και εθνικά, και την προσαρμογή των προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης στις αρχές ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτων. Δείτε τις παρουσιάσεις της ημερίδας.
  • "Κάθε σταγόνα νερού μετράει": ενημερωτικό υλικό με στόχο την ευαισθητοποίηση των νοικοκυριών και των τουριστών για την ορθολογικότερη χρήση του νερού.

πηγή: WWF

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Ελληνικά Ιστολόγια

Ενδιαφέροντα Blogs / Sites

ο Σκουπιδιάρης Πεντάεδρον  aw2
Αρχιπέλαγο ΥΣΕΕ Δωδεκάθεον Έλληνες Εθνικοί του Καναδά Πολυτονικό